Yağış

Kar

Niels Bohr

Tüyler ürperten araştırma: Ölüler ‘huzur içinde uyumuyor’, ölümden bir yıl sonra bile hareket ediyor

Sümerce

Ansiklopedi 17 Ocak, 21:53'de eklendi

Sümerce, Sümerlerin anadili. Güney Mezopotamya’da MÖ 4000 yılında konuşuluyordu. MÖ 2000’li yılların başlarında yerini konuşma dili olarak Akadçaya bıraktı; ancak Mezopotamyada MS 1. yüzyıla kadar kutsal, şölensel, edebi ve bilimsel bir dil olarak kullanılmaya devam etti. Daha sonra ise bu dil 19. yüzyıla kadar unutuldu. Mezopotamyada konuşulan diğer dillerin aksine Sümercenin izole dillerden olduğu kabul edilir.Döneminin ve çevresinin diğer tarihi dillerinden olan ve her ikisi de Semitik dillerden olan Babilce ile Asurcadan oluşan Akadçadan bile farklıydı.

Kronoloji

Yazılı Sümercenin kronolojisi birçok farklı dönemden oluşur denebilir:

  • Arkaik Sümerce – MÖ 3500-2600/2500
  • Eski ya da Klasik Sümerce – MÖ 2600/2500 – MÖ 2300/2200
  • Neo-Sümerce (Yeni Sümerce) – MÖ 2300/2200 – MÖ 2000
  • Geç Dönem Sümercesi – MÖ 2000 – MÖ 1800/1700
  • Post-Sümerce – MÖ 1800/1700 – MÖ 100

“Post-Sümerce” terimi, dilin ölmesinden sonra Babilliler ve Asurlular tartafından, bir çeşit ayin dini olarak dini törenlerde ve sanatsal ve bilim amaçlarla kullanılmaya devam ettiği dönemi kapsar. Her ne kadar bazı bilim adamları Sümercenin Güney Mezopotamya’nın küçük bir bölgesi olan Nippur ve çevresinde MÖ 1700’e kadar konuşulmaya devam etiğini söyleseler de, dilin neslinin tükenmesi kabaca, MÖ 2000 yılında Mezopotamyada yer alan son Sümer devleti olan Üçüncü Ur Hanedanının yıkılışına denk gelir.

Nippur’daki geç dönem Sümercesi tapınak hattatlık (yazı) okulundan günümüze kalan birçok edebi eser ve Sümerce-Akadça çift dilli sözcük listeleri bulunur. Bunlar Sümercenin anlaşılmasında büyük rol oynamıştır. Sümerce edebi eserlerin %80’i Nippur’da bulunmuştur.Dilin özellikle Akadça konuşan devletler tarafından yoğun bir şekilde resmi ve edebi dil olarak kullanılması durumu, geç dönem Sümercesi ile daha sonrasındaki dönem arasındaki ayrımının da anlaşılmasını sağlamıştır.

Sınıflandırma

Sümerce bilim dünyasındaki genel geçer görüşe göre bilinen herhangi bir dille bağlantısı olmayan izole bir dildir. Farklı dil aileleriyle ilişki kurmaya yönelik amatör ve profesyonel çalışmalar yürütülmüş olsa da bu çalışmalar genel olarak kabul görmemiştir.

Diğer iddialar

Tarih boyunca Sümerce ile bağlantılı olduğu öne sürülmüş dil ailelerinden bazıları şu şekilde listelenebilir:

  • Güney Kafkas dilleri (Nicholas Marr)
  • Munda dilleri (Igor M. Diakonoff)
  • Dravid dilleri (bkz. Elam-Dravid dilleri)
  • Ural dilleri (Simo Parpola) veya Ural–Altay dilleri (Simo Parpola,C. G. Gostony,András Zakar, Ida Bobula, Thomas Walter Ekrem Akurgal)
  • Baskça[13]
  • Nostratik diller (Allan Bomhard)
  • Çin-Tibet dilleri, özellikle Tibet-Birman dilleri (Jan Braun,C. J. Ball, V. Christian, ve K. Bouda)
  • Dene-Kafkas dilleri (John Bengtson)

Muazzez İlmiye Çığ ve bazı Türk tarihçiler Sümercenin bir Türk dili olduğunu öne sürmektedir.Eklemeli bir dil olması açısından Sümerce Türkçe, Macarca gibi dillerle benzerlik gösterse de, aynı benzerliği kelime dağarcığı, söz dizimi ve dilbilgisinin diğer kuralları açısından gösterdiği söylenemez.

Konuyla ilgili olarak 20. yüzyılın sonlarından itibaren yeniden bir sınıflandırma girişimi yapılmış, nostratik diller adı verilen geniş dil ailesine aidiyeti önerilmiş; ancak savı öne süren Alan Bomhard daha sonra savının zayıflığını kabul etmiştir. Ural dilleriyle bağlantısı öne sürülse de bu da kabul görmemiştir. Sümercenin telaffuzunun tahmini olarak bilinmesi, sınıflandırma girişimlerinde gramerin yeterince ele alınmaması, Sümercenin bölge dilleriyle olan geniş alışverişi göz önünde bulundurulduğunda izole dil olduğu halen kabul görmektedir.

Yazı sistemi

Sümerce tarihte bilinen ilk yazılı dildir. Sümerce çiviyazıları daha sonra Akkad ve Elamlılar tarafından kullanılmıştır. Ayrıca, Hitit dili gibi hiyeroglifsel el yazılarına sahip Hint-Avrupa dillerine de uyarlanmıştır. Ugaritçe ve Eski Farsça gibi dillerin farklı ve kolay yazılış şekillerinin kökeni de, logografik işaretler içermeyen Sümerce çivi yazılarına dayanır.

Dilbilgisi ve sesbilim

Sümercede /a/, /e/, /i/, /u/ seslerinin kısa ve uzun halleri olmak üzere sekiz sesli olduğu düşünülmektedir. Çevriyazılardaki /u/ sesinin sıklığı nedeniyle /o/ sesinin varlığı önerilmiştir; ancak Akadçada bu sesin yer almaması nedeniyle bu konuda kesinlik sağlanmamıştır.

Yorumlar

Henüz hiç yorum yapılmamış.

Yağış

Yağış

0
0
24 Şubat, 13:11
Kar

Kar

0
0
24 Şubat, 13:08
Proton

Proton

0
0
19 Şubat, 22:08
Asteri̇zm

Asteri̇zm

0
0
17 Şubat, 14:27
Astronomi

Astronomi

0
0
17 Şubat, 14:18
Anestezi

Anestezi

0
0
17 Şubat, 12:50
Betelgeuse

Betelgeuse

0
0
16 Şubat, 16:34
M teorisi

M teorisi

0
0
11 Şubat, 22:06
Jülyen takvimi

Jülyen takvimi

0
0
9 Şubat, 21:21